ગુજરાતની ભૂમિને શોભાવતું અનન્ય માનવરત્ન-મોરારજી દેસાઇ

અમરેલી,ભારતના સપૂત એવા મોરારજી દેસાઇએ ગુજરાતની ભુમીને ધન્યદ કરી છે. 29મી ફેબ્રુઆરી,1896ના દિને જન્યાુઆર , આમ જોવા જઇએ તો ચાર વર્ષે એક વાર તેઓનો જન્મ. દિવસ આવે 2020ના વર્ષે તેમને- 125 વર્ષ થાય છે. ભારતના પનોતાપુત્રની અદભૂત જીવનયાત્રા વિશે જાણવું રસપ્રદ બનશે. સ્વતંત્ર ભારતના ચોથા વડાપ્રધાન બનેલા શ્રી મોરારજી દેસાઇનો જન્મ વલસાડ જિલ્લાના નાનકડા ગામ ભદેલીમાં 29મી ફેબ્રુઆરી,1896ના રોજ થયો હતો. વયોવૃધ્ધવ મોરારજીભાઇ દેસાઇ 82 વર્ષે વડાપ્રધાન પદે આવ્યા9 ત્યારરે પત્રકારના પ્રશ્નના જવાબમાં રમુજમાં કહેતા કે “હું હજું 19 વર્ષનો છું’.મોરારજીભાઇના પિતાનું નામ રણછોડજી દેસાઇ અને માતા મણિબહેન. પિતા કાઠિયાવાડમાં આવેલા ભાવનગર રાજયના શિક્ષક તરીકે નોકરી કરતા હતા. માતા-પિતાએ વારસામાં એક પુરાણું મકાન અને ચાર વિઘાં જમીન આપી હતી પરંતુ આ મિલકતથી અનેક ઘણા કિમતી એવા સદગુણો-પરમેશ્વરમાં શ્રધ્ધા્, કર્તવ્યભપાલન, સાદાઇ, સ્વતચ્છ તા, નિયમિતતા વગેરે મહામૂલ્યોા વારસમાં આપ્યાા હતા, જે જીવનભર સાથે રહયા.એમના સાવરકુંડલા સાથેના સંબંધની વાત કરીએ તો હાલ અમરેલી જિલ્લાના સાવરકુંડલામાં આવેલી જે. વી. મોદી હાઇસ્કુલ જે વર્ષો પહેલા કુંડલા હાઈસ્કૂલના નામે જાણીતી હતી ત્યાં શિક્ષણ મેળવ્યું. આ ઈ.સ. 1928માં નિર્માણ પામેલી આ સ્કૂલ આમ તો આઝાદીની લડતની મૂક સાક્ષી પણ કહી શકાય. અને આ એ સમય છે જ્યારે સાવર અને કુંડલા બંને ગામો એકબીજાથી વિખૂટા હતા. બંને ગામની વચ્ચે અવિરત વહેતી નાવલી નદી. અને પછી બદલતા સમય પ્રવાહ સાથે બેમાંથી એક બનેલું ગામ એટલે સાવરકુંડલા.આમ સાવરકુંડલા અને વલસાડના ભદેલી ખાતે શિક્ષણ મેળવી વલસાડની આવાંબાઇ હાઇસ્કૂૂલ ખાતે માધ્યુમિક શિક્ષણ મેળવ્યું .પુત્રના લક્ષણ પારણામાં કહેવતને સાર્થક કરતા પરિવારને તેઓના ઉજજવળ ભવિષ્યં, સત્યષનિષ્ઠાવ અને આદર્શનિષ્ઠાષ, દેશભકિત જેવા ગુણોના દર્શનની અનુભૂતિ બાળવયથી જ થવા લાગી હતી. 1905માં બંગાળની ચળવળ વખતે મોરારજીભાઇ 10 વર્ષના જ હતા. દેશપ્રેમમાં ચા ન પીવાનો પ્રણ લીધો. લોકમાન્ય્ ટિળક જયારે પકડાયા અને સજા થઇ ત્યાજરે શાળામાં હડતાળ પાડી જીવનભર સ્વણદેશી રહેવાનો નિર્ધાર કર્યો હતો.એક દિવસ શાળામાં પરીક્ષા હતી. વર્ગમાં એક શિક્ષકે પોતાના પ્રિય વિદ્યાર્થીને મદદ કરી, મોરારજીભાઇએ ગેરરીતે વિશે આગેવાની લીધી અને વર્ગના બધા વિદ્યાર્થીઓ સાથે શાળા બહાર નિકળી ગયા. શિક્ષકે જયારે પોતાની ભૂલ સ્વીઅકારી ત્યાબરે જ તેઓ પાછા શાળામાં આવ્યાર. આ હતો બાળ મોરારજીભાઇનો પહેલો સત્યાગ્રિહ.
15 વર્ષની વયે એરૂ ગામના જોગીભાઇની સુપુત્રી ગજરાબેન સાથે તેમનું વેવિશાળ થયું. લગ્નના ત્રણ દિવસ અગાઉ માંદગી ભોગવતા તેમના પિતા રણછોડભાઇએ દેહ છોડયો. કુટુંબ આઘાત અને શોકગ્રસ્તઇ થયું. આ દુ:ખમાં વચ્ચેે પણ લગ્ન તો ઉકેલે જ છુટકો હતો. બન્ને પરિવારની આજ્ઞાનું પાલન કરતા મન ઉપર પથ્થઆર મુકી પિતાના મૃત્યુછના ત્રીજા દિવસે લગ્ન કરી પોતાની ફરજ પુરી કરી. આ કપરા સમયમાં માતા અને ભાઇ બહેનોને આશ્વાસનની સાથે પ્રેરણા અને હિંમત આપી પોતે વધુ દ્રઢ અને લોખંડી બન્યાં. તેમણે કુંટુંબની સઘળી જવાબદારીઓ પોતાના માથે ઉપાડી લીધી. આ સાથે ઉજજવળ કારકિર્દી માટે એકાગ્ર મને શિક્ષણ માટે સજાગ પ્રયત્નોઓ અને પૂર્વ તૈયારીઓ કરી રહ્યા હતા. પુરુષાર્થી માટે જીવનમાં કશું જ અશકય નથી. મોરારજીભાઇ ઉત્તમ શિક્ષણ મેળવી ઉચ્ચહ કક્ષાની સરકારી નોકરી મેળવવા માટે સ્વગપ્નત સેવતા હતા. ઉચ્ચમ અભ્યાગસ માટે તેઓના પિતાના સ્નેબહી વસનજી જોષીએ ભાવનગર નરેશને વાત કરી. ભાવનગર રાજય તરફથી માસિક રૂ.10ની છાત્રાવૃત્તિ આપવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યુંટ. ત્યાકર બાદ મુંબઇમાં 1912માં વિલ્સૈન કોલેજમાં પ્રવેશ મેળવ્યોા. મુંબઇમાં ગોકુળદાસ તેજપાલ ટ્રસ્ટટ હોશિયાર વિદ્યાર્થીઓને પોતાની બોર્ડિંગમાં રાખી સહાય આપતું. મોરારજીભાઇને પણ તેની હુંફ અને છત્રછાયા મળતા કુંટુંબ ઉપરથી થોડો બોજ ઉપાડી શકયા. કોલેજ જીવનના આરંભથી જ મોરારજીભાઇએ પોતાની જવાબદારીઓ અને ભાવિ કારકિર્દીને અનુરૂપ જીવનઘડતરના કાર્યો ચીવટાઇ અને ઉત્સાજહથી અકલમાં મુકયા. મન, બુદ્ધિ અને શરીરની ત્રિવિધ કેળવણી પર પુરેપૂરું લક્ષ કેન્દ્રિ ત કર્યું. આ સિવાય મનની તાલીમ માટે ભગવત ગીતાનું અધ્યિયન કરતા, ચારિત્ર્ય ઘડતર માટે પ્રેરક સાહિત્યાનું વાંચન કરતા. ગુજરાતી ઉપરાંત અંગ્રેજી, હિન્દીે, સંસ્કૃવત, મરાઠી, ઉર્દુ ભાષાના સારા જાણકાર હતા. “ૈંહ સ્અ ફૈીુ’ નામના પુસ્તતકમાં તેઓએ પોતાના ભિન્ન- ભિન્ન વિષયો ઉપર વિચારો સ્પટષ્ટભ અને મક્કમ રીતે વ્યયકત કર્યા છે. મોરારજીભાઇનો અભ્યોસ એટલે આત્મ-સાત કરેલું જ્ઞાન. મન સાથે શરીરને કસવાનો આગ્રહ પણ ભારે. આહારવિહાર અને વ્યાઅયામ નિયમિત. આરોગ્યજને અનુકૂળ ખાવુ઼પીવું, વ્યટસન અને કુટેવોથી દૂર રહેવું. શરીરને ખડતલ બનાવે તેવી રમતો કસરતો કરવી. યુવાન હોવા છતાં મન એવું કે ખોટા પ્રલોભન અને વ્યર્થ પ્રવૃતિઓમાં પડે જ નહીં. મનોરંજન માટે જરા પણ ઘેલછા નહીં. નાટક કે સિનેમામાં ખાસ રૂચિ નહીં. આ નિયમો જીવનભર સાથે રહ્યા. જેના ફાયદા સરકારી નોકરીમાં અને અન્યન સેવાની પ્રવૃતિઓમાં જીવનભર મળયા.ઇ.1917માં બી.એની પરીક્ષા પ્રથમ વર્ગમાં પસાર કરી વિલ્સોન કોલેજમાં જ ફેલો તરીકે નિમણુંક થઇ. તેમણે ઉચ્ચ સરકારી નોકરી માટે અરજી કરી. નોકરીના ઇન્ટ રવ્યુામાં તેમને એક પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યોર-જો નોકરીમાં તમને નિમણૂક કરી પસંદ નહી કરવામાં આવે તો? મોરારજીભાઇએ ખુબજ સરળતાથી સ્પણષ્ટ જવાબ આપ્યોિ-દુનિયા કયાં નાની છે? હું નિરાશ થવાનું શીખ્યોબ જ નથી. અને તેમના માટે વિશાળ દુનિયાનો માર્ગ ખુલી ગયો. વર્ષોની મહેનતે રંગ લાવ્યોક. ઇ.1918માં અમદાવાદ જિલ્લાના ડેપ્યુતટી કલેકટર તરીકે પ્રથમ નિયુકિત થઇ. પરિવાર ઘણે વર્ષે ચિંતા મુકત બન્યુંવ. ભાઇ-બહેનોના જીવન વિકાસનો માર્ગ મોકળો બન્યો્. પરિવારને મદદરૂપ બનવાના પ્રણ પુરુ કરતા તેઓને આત્મયસંતોષની અનભુતિ થઇ. આપબળથી સિધ્ધિી પ્રાપ્તુ કરનાર વ્યવકિતઓનો આત્મ વિશ્વાસ, જુસ્સો્ અને આત્માનનંદ કંઇક ઓર હોય છે. પરસેવો પાડીને રોટલો પામનારના રોટલામાં જે મીઠાશ અનુભવે છે તેનો આનંદ અવર્ણનીય હોય છે.