આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કપાસના ઉછળતા ભાવ વચ્ચે બેઠું થતું આ ભારતીય અર્થતંત્ર

રૂના વૈશ્વિક ભાવમાં જબ્બર ઉછાળો આવ્યો છે. ગત સપ્તાહે આઈસીઈ ઉપર રૂ વાયદો 3.5 ટકા ઉછળ્યો હતો. છેલ્લા એક વર્ષમાં તેણે 49 ટકાની છલાંગ મારી છે. વિવિધ પ્રોત્સાહક સમાચારોને પગલે તેજીવાળા સટોડિયાઓ બજારમાં નવેસરથી દાખલ થતાં આઇસીઇ ન્યૂ યોર્ક કોટન ડિસેમ્બર વાયદો નવેમ્બર 2011 પછીની નવી ઊંચાઈએ 99.85 સેન્ટ બોલાયો હતો. જો કે ચીન, મધ્ય એશિયા અને આફ્રિકામાં ભાવ પ્રમાણમાં ઊંચી સપાટીએ સ્થિર હતા. સમગ્ર વિશ્વમાં માલવાહક જહાજોની ઉપલબ્ધિની કટોકટી સર્જાતાં બ્રાઝિલથી અસંખ્ય દેશોમાં થતી રૂ નિકાસ અંશત: અટકી પડી છે તેમ જ નિશ્ચિત ડિલિવરીના નિકાસ સોદા ઘોંચમાં પડ્યા છે. આ સાથે જ ગત સપ્તાહે અમેરિકાની રૂની નિકાસ આગલા સપ્તાહ કરતાં 21 ટકા ઉછળીને 3.45 લાખ ગાંસડી (પ્રત્યેક 218 કિલો)ની થઈ હતી. 2020-21ની મોસમમાં અમેરિકાની રૂની નિકાસ 164 લાખ ગાંસડી થવાનું અનુમાન છે, જે છેલ્લાં 15 વર્ષમાં સૌથી વધુ હશે. આખા વિશ્વમાં આ વર્ષે રૂની આયાત પણ વિક્રમજનક થવાની સંભાવના છે.

અમેરિકા જેવા દેશને પણ રૂ નિકાસમાંથી જબ્બર ભાવ પ્રાપ્ત થઈ રહ્યા’ છે. વિયેટનામે અમેરિકાપાસેથી થી છેલ્લાં છ વર્ષમાં પહેલી વખત 50 લાખ ગાંસડીની આયાત કરીને તેનો મોટો ગ્રાહક દેશ બન્યો હતો. અમેરિકામાં આ મોસમમાં રૂનો પાક ગયા વર્ષ કરતાં 53 લાખ ગાંસડી ઓછો ઉતર્યો હોવા છતાં તે મોટાપાયે ચીનમાં નિકાસ કરવા સક્ષમ છે. ચીન પણ છેલ્લાં આઠ વર્ષમાં પહેલી વખત અમેરિકન રૂ મોટા પાયે આયાત કરશે.
ચીન પછી બાંગ્લાદેશ, વિયેટનામ, પાકિસ્તાન અને તુર્કી વિશ્વમાં સૌથી મોટા રૂ આયાતકાર દેશ બન્યા છે. આ બધા દેશોમાં ભારત અને બ્રાઝિલે રૂની ધરખમ નિકાસ કરી છે. આ વર્ષે બ્રાઝિલની નિકાસ ગતવર્ષ કરતાં 20 લાખ ગાંસડી વધુ હોવાની શક્યતા છે, જયારે ભારતની નિકાસ છેલ્લાં સાત વર્ષમાં સૌથી વધુ હશે.

પાકિસ્તાન કોટન જિનર્સ ઍસોસિયેશન કહે છે કે આ વર્ષે પાકિસ્તાન તેના ઇતિહાસમાં પહેલી વખત પ્રતિ હેક્ટર 825 કિલો રૂ પેદા કરીને 130 લાખ ગાંસડી (170 કિલો પ્રત્યેક)ના પાક સાથે બજારમાં ઉતરશે. ગત વર્ષે પાકિસ્તાનનો રૂનો પાક માત્ર 56 લાખ ગાંસડી હતો, જે 30 વર્ષમાં સૌથી ઓછો છે. આપણે ત્યાં ગુજરાતમાં આવકો ધીમી અને મોડી પડી છે. એવા પણ સમાચાર છે કે પંજાબ, હરિયાણા, રાજસ્થાનમાં ભારે વરસાદને લીધે પાકમાં પોલ ઊભી થવાની ભીતિ છે. ભારતના કૃષિ મંત્રાલયે તેનો ખરીફ પાકનો પ્રથમ પ્રાથમિક વરતારો ગત વર્ષના 353.8 લાખ ગાંસડીથી વધારીને 362.2 લાખ ગાંસડી મૂક્યો છે. જો કે કોટન એસોસિયેશનના પ્રમુખ અતુલ ગણાત્રાએ કહ્યું કે કપાસ પાકની ગુણવત્તા જોતાં પાક કેટલો આવશે તે કહેવું અત્યારે વહેલું ગણાશે. છતાં કહી શકાય કે ત્રણ વર્ષની પાક સરેરાશ 360 લાખ ગાંસડી છે, ત્યાં સુધી તો પહોંચી જ જઈશું.

પરંતુ વર્ષે રૂના ભાવ સતત વધીને નવી ઊંચાઈ ધારણ કરશે એવું લાગે છે. લોકડાઉનનું સર્જન બ્રેકડાઉન. આર્થિક ઉપાર્જનનું. છતાં ય સરકાર, સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓ, સેવાભાવી કાર્યકરો અને માનવીય અભિગમના કારણે ભારતમાં ગરીબમાં ગરીબ અને છેવાડે રહેતો માનવી એ ભૂખ્યો ન રહે તેની ચિંતા સૌએ કરી. માલવાહક ટ્રેનો ચાલુ, રાશનની દુકાનો ખુલ્લી, કેટલાય રાજ્યો અને કેન્દ્ર સરકારની સહાયથી કરોડો લોકોને મફતમાં અનાજ, અનેકોને ત્રણ મહિના સુધી ઘરવખરી માટે બેન્કોમાં સરકાર દ્વારા સીધા નાણાં જમા, શ્રમિકો, દિવ્યાંગો, વિધવા બહેનો, મનરેગામાં કામ કરતા ગ્રામ્ય મજૂરો, અસંગઠિત ક્ષેત્રના મજૂરો અને પ્રવાસી મજદૂરો માટેના રાહત કેમ્પો વિ. સહુને આવરી લઈ, ઉજ્જ્વલા યોજનામાં મફત ગેસ સિલિન્ડરનું એ વિતરણ કરી, ભારતે કોઈને ભૂખ્યું ન રહેવા દીધું.

સરકારના વારંવારના વિજ્ઞાપનોમાં, દેશમાં અનાજનો જથ્થો પૂરતો છે અને કોઈએ સંગ્રહખોરીમાં પડવું નહીં, તેણે ય લોકોને આશ્વસ્ત કર્યા. અંદાજિત રૂ. ૧.૭ લાખ કરોડનું પેકેજ, જેથી આ સંભવ બન્યું. આ જ સમયમાં સ્વાસ્થ્યની આધારભૂત વ્યવસ્થા માટે ય કેન્દ્ર સરકારનું રૂ. ૧૫૦૦૦ કરોડનું પેકેજ અને દરેક રાજ્ય સરકારની મહામારીને પહોંચી વળવા માટેની યોજનાઓએ, સોશિયલ ડિસ્ટન્સિંગના મહત્તમ આગ્રહ સાથે, ભારતને વિશ્વની સરખામણીમાં અગ્રિમ સ્થાને જ રાખ્યું.

ઇન્ડિયન સ્ટેટેસ્ટીકલ ઓર્ગેનાઈઝેશનના આંકડાઓ અન્વયે માર્ચ માસમાં ઉપભોકતા મૂલ્ય સૂચકાંક અને જથ્થાબંધ સૂચકાંકમાં આગળના મહિનાની સરખામણીએ વધારો છે. ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન અને વેચાણ ઓછું જ. એપ્રિલમાં ય સેવા, ઋણ તથા ખાધા ખોરાકીના માલની અવરજવર સિવાયની બધી જ એક્ટિવિટી સંપૂર્ણ બંધ હોવાથી, અર્થતંત્રના આંકડાઓનો ગ્રાફ નીચે જ હોય. લોકડાઉનની સફળતાઓથી અભિભૂત, દરેક રાજ્ય સરકારોએ કોરોનાનો ફેલાવો કમ્યુનિટી ટ્રાન્સમિશનમાં ન થાય માટે તેની સમય મર્યાદા બીજા ૨૦ દિવસ વધારવાનો આગ્રહ રાખ્યો અને કેન્દ્ર સરકારે ય સહમતિથી માત્ર કૃષિ તથા ગ્રામ્ય વિસ્તારના ઔદ્યોગિક એકમો સિવાય, બધી જ એક્ટિવિટી પર લગાડેલી રોકથી અર્થતંત્રને એક નવો લઘુત્તમ આંક જોવા મળશે. વૈશ્વિક સરકારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓના મતે દેશના કુલ જીડીપીના ૧૦% સુધીની સહાય અર્થતંત્રના વિવિધ એકમોને મળી રહે તો અર્થતંત્રને બેઠુ કરવામાં સરળતા રહે.

ભારત માટે ૨૦-૨૨ લાખ કરોડ રૂપિયાનું પેકેજ ? હાલનું કેન્દ્ર સરકારનું બજેટ રૂ. ૩૦ લાખ કરોડનું છે તથા અત્યારનું સહાય પેકેજ અંદાજીત ૨ લાખ કરોડનું. અમેરિકાએ ૧૦%, મલેશિયાએ ૧૬%, જાપાને ૨૦%, ઇંગ્લેન્ડ તથા અનેક યુરોપીયન દેશોએ ઘણા મોટા પેકેજની જાહેરાત કરી છે. અર્થતંત્ર ઘણો જટિલ વિષય હોવા છતાં, ખૂબ સરળ સમજ માટે ભારતના ૨૨૦ લાખ કરોડના અર્થતંત્રમાં ૪૫ દિવસની ઉત્પાદકતાનું લગભગ સંપૂર્ણ નુકસાન થાય તો અંદાજીત ૨૦ લાખ કરોડ રૂપિયાની ઘટ પડે જ. તેને સરભર કરવા મળતી આર્થિક સહાયથી ફરી અર્થતંત્ર ધમધમતુ કરી શકાય, પરંતુ વિકાસશીલ દેશોને આ ન પોસાય, કે ન એટલા નાણાં તેમની પાસે હોય. નાણાંકીય બજારમાંથી ઉધાર લઈને આ સહાય આપવા જતા સરકારની ખોટ વધે, ફુગાવો વધે. આવા સંજાગોમાં રીઝર્વ બેન્ક પાસે રહેલી અસ્ક્યામતો મદદ રૂપ થાય. ભારત સરકારની ફોરેન એક્સચેન્જ હોલ્ડિંગની સ્થિતિ પ્રમાણમાં સારી છે. ૪૦૦ બિલિયન ડોલરથી વધારે અને સૌથી મોટુ ઇમ્પોર્ટ એટલે ઓઇલ જેના ભાવોમાં ધરખમ ઘટાડો થવાથી, એકંદરે ઘણુ પ્રોજેક્ટેડ ઇમ્પોર્ટ બિલ સામે, બચાવ થશે.

બેન્કો તથા નાણાંકીય સંસ્થાઓ સરકારના નાણાંકીય વિભાગ અને રીઝર્વ બેન્કે ભેગા મળી, ટેક્સ પેયર્સ માટે, દેવાદારો માટે, વ્યાજમાં, હપ્તામાં, દસ્તાવેજીકરણ વિ. માં ત્રણ મહિના સુધીની અનેક છૂટછાટો જાહેર કરી છે. સીઆરઆર તથા રેપોરેટ, રીવર્સ રેપોરેટ વિ. ના ઘટાડાથી, બજારમાં નાણાંની ઉપલબ્ધતા વિ. ખૂબ વધે તે અંગેના નિર્ણયો ય ક્રિયાશીલ કર્યા છે. છતાં ય વૈશ્વિક માપદંડોને જાતા અને દરેક જુદા જુદા ઉત્પાદન, સેવાકીય અને કૃષી ક્ષેત્રોની જરૂરિયાત જાતાં, અર્થતંત્રને આ મુશ્કેલ સંજાગોમાં ફરી સામર્થ્યવાન બનાવવા માટે વધુ સહાયની જરૂર છે.

MSME સેક્ટર પર અંદાજીત ૪૫ કરોડો લોકો નભે છે. પ્રવાસી મજદૂરો ય ૧૦ કરોડથી વધારે જેમના ઉપર સેવાકીય આર્થિક રીતે નભતાં શહેરી વિસ્તારના કુટુંબોય લાખોમાં. કૃષિ ક્ષેત્ર, જે સૌથી વધુ વરસાદ પરે ય નભે છે તેમને સહાય માટે અગ્રીમતા. ગરીબી રેખા નીચે જીવતા કુટુંબો માટેની યોજનાઓ ચાલુ રાખવા સાથે, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે મહત્તમ ખર્ચ કરી મોટા ઉદ્યોગો, રોડ-બિલ્ડિંગ કન્સ્ટ્રક્શન વિ. રિયલ એસ્ટેટને ચાલુ રાખી, ઓટોમોબાઈલ, હવાઈ ઉડ્ડયન, હોટેલ રેસ્ટોરન્ટ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ વિ. અંગે અલાયદુ તથા સામૂહિક વિચારવાથી જ નોકરીઓ જાય નહીં અને માલિકો-વેપારીઓમાં વિશ્વાસ વધે તો દરેક ક્ષેત્રની ક્ષમતા અનુસાર તે બેઠુ થઈ શકે. અર્થશાસ્ત્રીઓ-નિષ્ણાંતોના મતે ૯ મહિનાથી બે વર્ષનો સમયગાળો પૂર્વવત થતાં જાઈશે, છતાં ભારતે ભૂતકાળમાં ૮-૧૦ % જીડીપી હાંસલ કર્યો છે.

કરોડો રૂ. ધરાવતી ધાર્મિક સંસ્થાઓ ય માત્ર અન્નદાન નહીં, પરંતુ અર્થતંત્ર બેઠું કરવામાં નિર્ણાયક ભાગ ભજવી શકે. સાચી નીતિ, સમયવર્તી આર્થિક નિર્ણયો અને લોકોના નિવેષકોના સહયોગથી, ભારત ફરી એક વખત વિશ્વને ચોંકાવી, અર્થતંત્ર બેઠુ કરવાનો સમયગાળો ઘટાડી શકે તેમ છે. દરેક ક્ષેત્રની જરૂરિયાતો સમજી, ઉત્તમોત્તમ આર્થિક સહાય અને નિર્ણયોના માધ્યમથી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ જોતાં ચાઈનામાંથી બહાર આપતા ઉત્પાદન એકમો, અને વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો પણ ભારત ઉપર મદાર રાખે તેવા આયોજનોથી, મનોબળ મજબૂત થશે જ.